Mũi Đá Cát Kết Siccar (Siccar Point)
Thưa quý độc giả, hôm nay chúng ta cùng bàn “lạc đề” đôi chút. Khi giới thiệu với các bạn về dòng đá cát kết, tác giả được nhớ về cảm giác xúc động khi đọc bài viết của đài BBC (Anh Quốc) về mũi đá Cát kết Siccar khi James Hutton (1726-1797) cùng các đồng sự đứng trước những lớp đá bị uốn nếp và chồng lấn, ông nhận ra rằng, Trái Đất không thể chỉ mới vài nghìn năm tuổi như người ta từng tin. Chính điều đó đã giúp James Hutton mở ra một môn khoa học mới – địa chất học và góp phần viết lại lịch sử trái đất.
James Hutton sinh năm 1726 trong một gia đình thượng lưu, ông được học hành đầy đủ và 14 tuổi ông đã học đại học Edinburgh chuyên ngành cổ điển (văn học, triết học, lịch sử Hy Lạp và La Mã cổ đại). Tuy nhiên, niềm đam mê hóa học đã khiến ông chuyển hướng sang y học, năm 23 tuổi ông có chứng chỉ y khoa của ĐH Leiden (Hà Lan). Sau đó ông nghiên cứu về hóa học và có những phát minh được dụng trong y khoa công nghiệp nhuộm và luyện kim. Ông mở công ty và trở nên giàu có và có điều kiện theo đuổi các nghiên cứu khoa học suốt đời.
Trong lúc sự nghiệp đang phát triển thì có lẽ do lối sống tự do, ông có một người con trai ngoài giá thú, một việc “kinh khủng” thời kỳ đó. Bị xã hội xa lánh, cô lập, ông trở về quản lý trang trại của gia đình. Làm nông dân gần 20 năm, ông quan sát sự xói mòn của đất, sự tích tụ trầm tích, và bắt đầu đặt câu hỏi: nếu đất bị cuốn trôi đi, thì nó đi đâu? Và nếu có lớp đất mới hình thành, thì quá trình đó mất bao lâu? Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy đã dẫn ông đến một kết luận táo bạo: Trái Đất phải có một lịch sử rất dài, lâu hơn nhiều so với những gì Kinh Thánh hay xã hội đương thời từng tin.
Vào thời đó, sự hiểu biết của con người về tuổi của trái đất chỉ theo kinh thánh (là khoảng 6000 năm), ông thấy điều đó là không thể, vài nghìn năm là quá ngắn để hình thành nên đất đá như hiện tai. Ông bỏ thời gian đi vòng quanh Scotland để tìm chứng cứ về “thời gian sâu” và một lần, ông ghé qua mũi Siccar- một mũi núi đá trên bở biển bắc, những lớp đá cát kết màu đỏ nằm ngang trên những vách đá cát kết xám đại dương dựng đứng! Ông bàng hoàng và nhận ra đây chính là minh chứng cho thời gian sâu, rất sâu của sự hình thành trái đất
Ngày nay, chúng ta biết rằng vách đá cát kết xám đại dương có tuổi kiến tạo là 435 triệu năm, còn lớp đá nằm ngang chỉ được hình thành sau 65 triệu năm.
Từ một vách núi, từ một con người – đã khai sinh ra một ngành khoa học mới: địa chất học – Geology. Những quan sát của Hutton tại nơi ấy đã làm thay đổi cách nhân loại nhìn nhận về Trái Đất – không còn là một hành tinh tĩnh lặng, mà là một thế giới luôn vận động, kiến tạo và tái sinh qua hàng trăm triệu năm. Địa chất học, từ nền tảng đó, vẫn đang tiếp tục phát triển mạnh mẽ cho đến ngày nay.
Như một định mệnh, một duyên phận, chỉ là một mũi đá nhỏ nhô ra biển như ngàn vạn mũi đá khác trên khắp thế giới, nhưng chính Siccar Point đã giúp cho James Hutton nhìn thấy điều chưa ai từng thấy: dấu vết của thời gian sâu thẳm. Từ mũi đá ấy, không chỉ khai sinh ra ngành địa chất học hiện đại, mà còn xuất hiện một khái niệm mang tên ông – ‘bất chỉnh hợp Hutton’ – một bằng chứng sống động về lịch sử kiến tạo hàng trăm triệu năm của Trái Đất.
(Siccar Point – Nguồn: Wikipedia)
Mà cũng chính nhờ James Hutton, mũi Siccar – từ một nơi vô danh – đã trở nên nổi tiếng, được biết đến như một biểu tượng của địa chất học hiện đại. Giờ đây, tên tuổi của Hutton và mũi Siccar đã gắn liền với nhau như một phần không thể tách rời. Hằng năm, có rất nhiều người tìm đến nơi này – để ngắm nhìn mũi đá đơn sơ ấy, lắng nghe tiếng sóng biển vỗ vào ghềnh đá, cảm nhận cái sâu thẳm của thời gian và suy ngẫm về cái vô tận của không gian.
Và chính trong khoảnh khắc đối diện với sự bao la ấy – ta mới nhận ra một điều tưởng chừng mâu thuẫn: con người vừa nhỏ bé, lại vừa vĩ đại. Nhỏ bé trước chiều sâu thời gian và sự mênh mông của vũ trụ. Nhưng vĩ đại bởi chúng ta có thể hiểu, cảm nhận, và suy ngẫm về chính vũ trụ bao la ấy.
Dường như, mọi thứ trong vũ trụ – từ hạt bụi nhỏ nhoi đến tầng đá cổ đại – đều tồn tại để dành cho con người khám phá!
Fidalgo Stone!