Sa Thạch (SandStone)
Trong dòng họ đông đúc của hệ phả đá trầm tích thì Sa Thạch (đá cát kết) nổi lên như một loại đặc biệt về trữ lượng, đá cát kết chỉ đứng sau đá Granite Magma mà thôi.
Cát Kết được hình thành từ sự nén kết cơ học của các hạt cát và các khoáng vật khác nên độ cứng vật lý không cao, không chịu đựng tốt các va chạm vật lý, tuy nhiên, điểm đặc biệt của Cát Kết lại nằm ở chỗ nó có khả năng chống chịu khá tốt với sự phong hóa hóa học
Không giống như hệ đá Cẩm Thạch hình thành tập trung ở vùng bồn địa Địa Trung Hải, Cát Kết (Sa thạch) được hình thành và phân bổ ở gần như khắp mọi nơi trên vỏ trái đất. Chúng ta có thể thấy sa thạch hiện diện ở tiểu lục địa Ấn Độ cho đến bên bờ biển bắc của nước Anh. Sa thạch cũng có rất nhiều ở các bang miền Tây nước Mỹ cho đến châu đảo cô lập xa xôi là nước Úc.
Không có quá nhiều màu sắc như các dòng đá tự nhiên khác nhưng sa thạch cũng có phổ màu khá phong phú: từ xám xanh, nâu, vàng, đỏ với những vân hoa rất sặc sỡ. Màu sắc của sa thạch thường phản ánh thành phần khoáng vật và điều kiện môi trường nơi nó hình thành.
Với đặc điểm nổi bật là màu sắc không phai nhạt trong tự nhiên nên sa thạch đã trở thành vật liệu xây dựng và điêu khắc lý tưởng, góp phần tạo nên những di sản thiên nhiên thế giới và những khu du lịch nổi tiếng (The Wave, Grand Canyon – Arizona, Mỹ; …)
(The Wave – đá sa thạch đỏ ở Arizona, Mỹ – Nguồn: Wikipedia)
Và nói về sa thạch thì cũng không thể không nói đến tảng đá liền khối lớn nhất thế giới là núi sa thạch đỏ Uluru, toàn bộ cấu trúc trải dài gần như hoàn toàn liền khối, không bị chia cắt, khiến nó trở nên nổi bật như một “hòn đá của trời” giữa trung tâm sa mạc của châu Úc. Uluru có kích thước rất lớn, cao từ 300-860m, rộng 2km, dài 3.6km. Uluru có ý nghĩa thiêng liêng sâu sắc đối với người Anangu, một nhóm thổ dân bản địa sinh sống ở vùng này từ hàng chục nghìn năm và xem đây là núi thiêng của họ.
(Uluru/Ayers Rock – nguồn: Wikipedia)
Với những tính chất đặc biệt của mình, Sa thạch được con người dùng trong kiến trúc, xây dựng và nghệ thuật từ thời tiền sử. Có rất nhiều công trình lớn nhỏ trên khắp thế giới, trong số đó rất nhiều là những kiệt tác: Quần thể Angkor Wat (Campuchia), Dinh tổng thống Ấn Độ, Taj Mahal, Ngoài ra, hàng ngàn khu đền, mộ cổ, pháo đài, tường thành ở Trung Đông, châu Âu, và châu Phi đều có dấu tích của sa thạch—loại đá dường như ghi dấu từng nền văn minh đã từng thịnh vượng.
(Dinh tổng thống Ấn Độ – nguồn: Wikipedia)
Hiện nay, sa thạch vẫn là một vật liệu “đương đại” dù đã có mặt từ thời tiền sử. Sa Thạch đang được khai thác, chế tác và sử dụng vào nhiều mục đích trong xây dựng cảnh quan, nội thất, kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật.
Sa thạch không chỉ là “vật liệu của di sản”, mà còn là “vật liệu của đời sống” trong kiến trúc hiện đại! Có thể thấy, ngày nay, từ các biệt thự sang trọng ở thành phố đến những ngôi nhà vườn ở nông thôn, sa thạch đang được ưa chuộng nhờ những đặc tính của nó như sự bền vững, sự gần gũi với thiên nhiên và phù hợp với kiến trúc bản địa.
(Club House – Sân golf Tân Sơn Nhất TP Hồ Chí Minh nguồn: https://tgroup.vn/golf-course/san-golf-tan-son-nhat)
Dưới vẻ ngoài trầm mặc và thô ráp của mình, sa thạch là minh chứng sống động cho mối giao hòa giữa thiên nhiên và con người qua hàng triệu năm lịch sử. Từ những kỳ quan thế giới hùng vĩ đến những ngôi nhà nhỏ ven làng quê, từ những kiến trúc cổ đại cho đến hiện đại, sa thạch vẫn bền bỉ đồng hành như một biểu tượng của sự trường tồn và vẻ đẹp thuần khiết, mộc mạc.
Một tòa nhà ở đại học Minnesota (Mỹ)
Một tòa nhà ở Đại học Tổng hợp Minnesota, Mỹ
Một tòa nhà hơn 300 năm tuổi ở đại học Princeton – Mỹ